In de fiche 'Wat is spam?' lees je dat we spam in de strikte zin omschrijven als ongevraagde commerciële e-mail en – bij uitbreiding – als in grote hoeveelheden tegelijk verstuurde e-mails met malafide bedoelingen.

Hoewel e-mail één van de oudste en meest succesvolle vormen van elektronische communicatie is, is het niet de enige. Dat weten ook de spammers: ze maken gebruik van alle mogelijke nieuwe media om hun bedenkelijke praktijken te beoefenen. Zo komt het dat moderne communicatiemiddelen als SMS, forums, weblogs en Instant Messaging platformen hun eigen spam-varianten kennen.

Hieronder gaan we kort in op al deze vormen van spam en kijken we zelfs een beetje in de toekomst.

SMS-spam en mobiele fraude

SMS staat voor Short Message Service. Het is vooral bij jongeren een favoriet communicatiemiddel dat bestaat uit korte tekstberichtjes die worden uitgewisseld over de mobiele telefoon. SMS-spam, ook wel M-Spam of Mobile Spam genoemd, is naar analogie met e-mail spam het verzenden van ongevraagde commerciële berichtjes via SMS.

SMS-Spam wordt net als e-mail spam ook gebruikt voor uiteenlopende vormen van oplichting: je overtuigen om een bepaald nummer te bellen en je zo op kosten jagen, je proberen in een scam-scenario te lokken (zie de fiche 'Scam: oplichters aan het werk'), geld verdienen door je te laten betalen voor de ontvangst van een SMS-bericht… Een andere vorm van mobiele fraude staat bekend als de 'one-ring' fraude: iemand belt je één keer zodat je niet de tijd hebt om te reageren. Nieuwsgierig als je bent, telefoneer je het nummer van de gemiste oproep en daarvoor betaal je.

Een laatste vorm van misbruik van de mobiele telefoon staat bekend als SMS spoofing: het verzenden van berichten onder de identiteit van een bestaand persoon die je vertrouwt, bijvoorbeeld om virussen te verspreiden. 

Gelukkig is mobiele spam – tot nu toe – niet zo wijd verspreid als e-mail spam. Aangezien steeds meer mobiele telefoons naast telefonie en SMS steeds meer 'computer-mogelijkheden' hebben (digitale muziek beluisteren, spelletjes downloaden, bestanden openen, e-mail lezen en versturen) zullen dezelfde misbruiken die we kennen van computers en internet ook hier toenemen.

Instant Messaging

Instant Messaging is – zeker bij jongeren – net zo populair als e-mail. Instant Messaging, afgekort IM, is het in reële tijd via tekstberichtjes, en tegenwoordig ook met webcamera's en spraak, chatten (Engels voor 'babbelen') met een vriend of kennis. Hoewel er in de praktijk een handvol IM-programma's bestaan, is in ons land vooral MSN/Windows Live Messenger de meest gebruikte IM-toepassing. Daarom noemen  jongeren bij ons IM ook vaak 'MSN'en'.

Uiteraard is ook dit communicatiemiddel gevoelig voor praktijken van minder betrouwbare individuen. Omdat het zo'n populair medium is, besteden we er in de fiche 'Instant Messaging, leuk of gevaarlijk?', meer aandacht aan.

Nieuwsgroepen, forums en blogs

Het gemeenschappelijke kenmerk van nieuwsgroepen, forums en blogs is dat je er als gebruiker iets kunt 'posten': zeg maar zelf een tekstbericht of soms ook een bestand plaatsen. Het onderscheid tussen de drie heeft vooral veel te maken met de achterliggende principes en technologieën en ook wel een beetje met de geschiedenis van het internet: nieuwsgroepen en forums raken stilaan uit de mode, terwijl iedereen het tegenwoordig vooral heeft over blogs of weblogs.

Een berichtje posten in een nieuwsgroep of een forum, of een commentaar intikken op een berichtje in een weblog is meestal gratis. Dus is de verleiding groot voor spammers om ook van deze media gebruik te maken om er ongevraagde commerciële berichten te plaatsen. Forums en blogs zijn zo populair dat we er in de fiche 'Forums en blogs: misbruik van het sociale netwer' een aparte fiche over hebben gemaakt.

De toekomst: spam via internettelefonie?

Steeds meer mensen doen aan internettelefonie. Zoals de naam doet vermoeden is dat telefoneren over dezelfde technologie als het internet. Het verschil met klassieke telefonie is dus de manier waarop je stemgeluid wordt verstuurd. Bij internettelefonie gebeurt dat op dezelfde manier als bijvoorbeeld computerbestanden.

Tot recent werd internettelefonie vooral gebruikt door bedrijven. Maar met de komst van speciale programma's om over internet te telefoneren, zoals Skype en de nieuwste versie van MSN/Windows Live Messenger, doen ook steeds meer particulieren aan internettelefonie, in de eerste plaats omdat het goedkoper is dan klassieke telefonie. Wanneer je met je computer, een speciaal programma, een koptelefoon en een microfoon met een correspondent belt die ook achter een computer met de zelfde mogelijkheden zit, betaal je zelfs helemaal niets voor dat gesprek. Wanneer je met je computer telefoneert naar een gewone telefoon, wel. Internettelefonie zal op termijn ook gebruikt worden om (bijna) gratis te bellen tussen twee (mobiele) telefoons op voorwaarde dat die internettelefonie ondersteunen.

Omdat steeds meer mensen het gebruiken, zal internettelefonie wellicht ook een bron van spam worden. Omdat alles via het internet, en dus ook digitaal, verloopt, kunnen spammers immers spraakberichtjes opnemen, met bijvoorbeeld een advertentie, en die naar een groot aantal gebruikers van internettelefonie verzenden.

In een wereld waar alles digitaal wordt, komen er steeds nieuwe communicatiemiddelen bij die verder bouwen op de bestaande technologie. Die nieuwe communicatiemiddelen zullen onvermijdelijk ook gebruikt worden door mensen met minder eerlijke bedoelingen.